Sách Bài tiết acid dịch vị và bệnh lý liên quan

Cuốn sách "Bài tiết acid dịch vị và bệnh lý liên quan" của PGS.TS Đào Văn Long, Trưởng khoa Tiêu hóa, Bệnh viện Bạch Mai Hà Nội là một công trình công phu, cập nhật các thông tin gần đây nhất, kết hợp với những kinh nghiêm thực tế của mình, đề cập tới một vấn đề cơ bản là sự bài tiết acid dạ dày. Tác giả đã đi sâu trình bày vấn đề   bơm proton  và các dạng ATPase vận chuyển ion, cấu trúc của các thế hệ PPI hiện có và được sử dụng rộng rãi trên thị trường Việt Nam. Một số bệnh phổ biến và biến chứng đang  được quan  tâm nhiều nhất  hiện nay cũng được tác giả nêu lên với những kinh nghiệm trong chẩn đoán và điều trị của mình.

Đây thật sự là một cuốn sách quý báu mà các bác sĩ lâm sàng tiêu hóa nên tìm đọc. 

Lời giới thiệu

Các bệnh có liên quan tới acid dạ dày là kết quả của những cơ chế sinh bệnh khác biệt nhưng chồng chéo nhau, dẫn đến sự bài tiết acid thái quá hoặc làm suy giảm sự bảo vệ niêm mạc. Cho tới nay chưa biết rõ nguyên nhân vì sao có sự tăng tiết acid mà chỉ biết rõ hậu quả của nó. Đó là biểu hiện của những bệnh phổ biến hiện nay như bệnh loét dạ dày tá tràng, trào ngược dạ dày- thực quản, rối loạn tiêu hóa (dyspepsia)… thường gặp trên thực tế hàng ngày mà tùy tính chất mạn tính của nó sẽ gây thiệt hại tốn kém đáng kể cho gia đình và xã hội. Từ hàng ngàn năm trước các thầy thuốc đã nghĩ tới vai trò của dịch vị chua gây bệnh  dạ dày và chữa bệnh bằng các chất trung hòa acid. Sự bài tiết acid do tế bào thành  của dạ dày là một hiện tượng phức tạp rất lâu chưa được biết tới.

Đầu thế kỷ 19 người ta thường biết tới câu nói nổi tiếng của Schwarz (1910): “không có dịch vị acid thì không  có loét” (no gastric acid juice, no ulcer). Thực ra trong  dịch vị không chỉ có acid mà còn có pepsin, một trong 2 yếu tố quan trọng gây loét.

Tới giữa thế kỷ 20, sự phát  triển của các kỹ thuật  sinh học tế bào và dưới tế bào đã tạo nên những tiến bộ quan trọng cho phép  hiểu rõ những hệ thống  vận chuyển ion, đặc biệt là H + /K

+ ATPase tác động ở màng tế bào, các thụ thể điều chỉnh các hệ thống  này ở cực đối diện tế bào, cơ chế tác động  của các chất ức chế bài tiết acid. Thụ thể histamin H2 đã được nghiên cứu kỹ

và cho phép  tìm ra các chất đối kháng đặc hiệu. Các thuốc đối

kháng thụ thể H2 ra đời là một cuộc cách mạng trong việc điều trị các bệnh có liên quan acid. Các thuốc ức chế bơm proton (PPI) tác động lên các hệ thống vận chuyển ion ra đời đã là một tiến bộ lớn, có hiệu lực ức chế mạnh hơn, tới nay đã có 5, 6 thế hệ thuốc PPI ra đời, hiệu quả và tính an toàn gần như tương đương nhau. Các thuốc này đã rút ngắn đợt đau, làm sớm liền sẹo loét, giảm biến chứng, giảm tỷ lệ phẫu thuật. Song chỉ dùng 1 thuốc kháng H2 hay PPI để điều trị loét thì sau khi ngừng thuốc tỷ lệ tái phát trong năm đầu khá cao từ 60-90%.

  Vào năm 1983, Barry Marshall và Robin Warren ở Úc đã chứng minh vi khuẩn Helicobacter pylori (H.p) là nguyên  nhân chủ yếu của Viêm dạ dày mạn dẫn tới Loét dạ dày-Tá tràng. Sau này người ta còn cho thấy có thể nó là nguyên nhân gây U tế bào lymphô dạ dày (U MALT), Ung thư dạ dày.

  Điều trị phối hợp PPI và 2-3 kháng sinh có thể diệt H.p tới trên 90% và giảm rõ rệt tỷ lệ tái phát, tỷ lệ biến chứng trong bệnh loét, giảm tỷ lệ phát sinh Ung thư dạ dày. Chỉ điều trị kháng sinh thôi không đủ làm lành loét. Tuy nhiên gần đây vi khuẩn H.p đã có sự kháng lại với một số kháng sinh chủ yếu làm cho tỷ lệ diệt H.p với các phác đồ cổ điển giảm đi, có nhiều nơi tới 20-30%. Việc tìm ra các thuốc PPI mới và kết hợp với các kháng sinh nào có hữu ích đang là vấn đề thời sự. Vai trò của HP trong một số bệnh lý ngoài đường tiêu hóa cũng đang được nghiên cứu. Việc sử dụng các thuốc PPI cũng đang được mở rộng, áp dụng trong một số bệnh lý khác ngoài đường tiêu hóa, trong một số thể bệnh tim mạch, tai-mũi họng...

 Cuốn sách này của PGS.TS Đào Văn Long, Trưởng khoa Tiêu hóa, Bệnh viện Bạch Mai Hà Nội là một công trình công phu, cập nhật các thông tin gần đây nhất, kết hợp với những kinh nghiêm thực tế của mình, đề cập tới một vấn đề cơ bản là sự bài tiết acid dạ dày. Tác giả đã đi sâu trình bày vấn đề   bơm proton  và các dạng ATPase vận chuyển ion, cấu trúc của các thế hệ PPI hiện có và được sử dụng rộng rãi trên thị trường Việt Nam. Một số bệnh phổ biến và biến chứng đang  được quan  tâm nhiều nhất  hiện nay cũng được tác giả nêu lên với những kinh nghiệm trong chẩn đoán và điều trị của mình.

Tất nhiên còn nhiều vấn đề mà Y học còn cần phải đặt ra để được tiếp tục nghiên cứu và giải đáp, song tôi nghĩ cuốn sách này sẽ là một tài liệu tham khảo và đào tạo hữu ích trong giai đoạn hiện nay cho nhiều bác sĩ và học viên các cấp để bổ sung kiến thức của mình.

GS.TS. Tạ Long

Chủ tịch Hội Khoa học Tiêu hóa Việt Nam

MỤC LỤC